De rol van de OR bij de toepassing van AI

Ook als ondernemingsraad heb je te maken met AI. Omdat je het zelf gebruikt voor je OR-werkzaamheden of omdat je organisatie er gebruik van maakt. In dat laatste geval wordt AI toegepast om het werk te organiseren of te automatiseren. Hoe dan ook, je krijgt te maken met de AI-verordening. Wat houdt dat in? 

De AI-verordening is op 1 augustus 2024 in werking getreden. Deze verordening geldt voor de hele Europese Unie, dus ook voor Nederland en bevat regels voor het verantwoord ontwikkelen en toepassen van artificiële intelligentie (AI) door organisaties. De verordening gaat gefaseerd in; de laatste fase zal op 2 augustus 2027 gereed zijn. Dan is de verordening dus volledig van kracht. Met deze verordening wil de Europese Unie de balans vinden tussen innovatie en het waarborgen van de veiligheid en fundamentele rechten van haar burgers. 

Wat houdt de AI-Verordening in? 

De AI-Verordening introduceert een risicogebaseerde benadering voor het gebruik van AI-systemen door organisaties. Deze aanpak verdeelt AI-toepassingen in verschillende risicocategorieën, elk met specifieke regels en verplichtingen. Daarbij worden de volgende systemen onderscheiden: 

• Verboden AI-systemen 

AI-toepassingen die een onaanvaardbaar risico vormen voor de fundamentele rechten van mensen worden verboden. Dit omvat bijvoorbeeld AI-systemen die subliminale technieken gebruiken om gedrag te manipuleren of systemen die sociale scores toekennen aan burgers, zoals bekend uit China. 

• Hoogrisico AI-systemen 

AI-toepassingen die een hoog risico vormen, zoals in de gezondheidszorg, rechtshandhaving of onderwijs, worden onderworpen aan strikte controles en toezicht. Deze systemen moeten voldoen aan specifieke vereisten op het gebied van transparantie, veiligheid en toezicht, voordat ze op de markt kunnen worden gebracht. 

• Beperkt Risico AI-systemen 

AI-toepassingen met een beperkt risico, zoals chatbots, moeten aan bepaalde transparantieverplichtingen voldoen. Gebruikers moeten bijvoorbeeld worden geïnformeerd wanneer ze met een AI-systeem communiceren. 

• Minimaal Risico AI-systemen 

AI-toepassingen die weinig of geen risico vormen, zoals de meeste AI-gestuurde apps en games, zijn vrijgesteld van strenge regelgeving, maar moeten nog steeds voldoen aan de algemene regels van de EU voor gegevensbescherming en consumentenrechten. 

De rol van de OR 

De ondernemingsraad (OR) doet er goed aan om de ontwikkelingen op het gebied van AI in de gaten te houden. De verordening is een goede aanleiding zijn om het gebruik van AI op de werkvloer te bespreken. AI zal ook op het werk een steeds grotere rol spelen. Het gaat om een belangrijke technologische voorziening die vaak ook om een belangrijke investering vraagt. Daarom moet de bestuurder zo’n voorgenomen besluit vooraf aan de OR voorleggen voor advies (artikel 25, lid 1k en h WOR). Er kan ook sprake zijn van een AI-systeem dat persoonsgegevens van de achterban verwerkt. Daarbij heeft de OR instemmingsrecht (artikel 27, lid 1k WOR). 

Bedenk ook dat AI inbreuk kan maken op de privacy van werknemers. Omdat privacy een belangrijk onderwerp is voor de achterban, moet de ondernemingsraad bij het instemmingsverzoek goed checken of hun gegevens goed beschermd zijn. 

De OR kan de bestuurder ook ongevraagd adviseren via het initiatiefrecht (artikel 23 WOR), bijvoorbeeld over het opstellen van een gedragscode rond AI. Door gebruik te maken van het informatierecht (artikel 31 WOR) kan de OR de betrouwbaarheid en herkomst van gebruikte systemen checken.  

Wil je meer weten over de toepassing van AI op het werk en de rol van de OR daarbij? Schrijf je dan snel in voor de cursus De rol van de OR bij AI.